Wywiad: Borys Nieśpielak i jego film Wszystko z nami w porządku

 

Od lat zajmujÄ™ siÄ™ dokumentem, gÅ‚ównie fotograficznym, ale po prawie 10 latach stwierdziÅ‚em, że znacznie bliżej jest mi do filmu, lepiej go czujÄ™ i miaÅ‚em wrażenie, że mogÄ™ dziÄ™ki niemu wiÄ™cej opowiedzieć. RozpoczÄ…Å‚em wiÄ™c poszukiwanie dobrego tematu, który przy okazji byÅ‚by dla mnie bliski emocjonalnie. Nie chciaÅ‚em, aby byÅ‚a to kolejna produkcja o bezrobociu, smutku czy niepeÅ‚nosprawnych. OczywiÅ›cie sÄ… to tematy bardzo ważne, ale również mocno eksploatowane i w naszej rzeczywistoÅ›ci czÄ™sto kojarzone z filmami dokumentalnymi. Od lat jestem graczem, co czyni mnie Å›wiadkiem bezpoÅ›rednim tego jak to medium siÄ™ rozwija, jak dojrzewa. ZdecydowaÅ‚em siÄ™ zatem przedstawić historiÄ™ polskich twórców gier. W pierwszej kolejnoÅ›ci zgÅ‚osiÅ‚em siÄ™ do Maćka MiÄ…sika i przez dwa i póÅ‚ roku dokumentowaÅ‚em jego życie, pracÄ™, ale nie miaÅ‚em spójnej wizji o czym tak naprawdÄ™ ma być film. ByÅ‚ to duży problem, gdyż miaÅ‚em w rÄ™ku dobry temat, ale nie wiedziaÅ‚em jak go ugryźć. Po niecaÅ‚ych trzech latach stwierdziÅ‚em, że muszÄ™ uwzglÄ™dnić spojrzenie na powstanie i rozpad zespoÅ‚u, który robiÅ‚ Wiedźmina 1. Maciej byÅ‚ szefem produkcji gry, w zwiÄ…zku z czym rozpoczÄ…Å‚em od niego, planujÄ…c jednoczeÅ›nie, że to bÄ™dzie film o kilku bohaterach.

 

Gdy nieco wyklarowaÅ‚a siÄ™ wizja tego co chcÄ™ robić, wymieniÅ‚em sprzÄ™t do nagrywania i miaÅ‚em ochotÄ™ go przetestować, a najlepiej robi siÄ™ to w akcji. Niestety okazaÅ‚o siÄ™, że wszyscy moi bohaterowie pojechali na targi PAX do Stanów Zjednoczonych. Mnie na wyjazd do Stanów nie byÅ‚o stać, ponieważ koszty produkcji filmu pokrywaÅ‚em z wÅ‚asnej kieszeni, stwierdziÅ‚em zatem, że ekonomiczniej bÄ™dzie wybrać siÄ™ na branżowe wydarzenie A maze. w Berlinie. A maze. jest dużym festiwalem gier niezależnych, bardzo hipisowskim, o ile można tak powiedzieć, wiÄ™c zdecydowaÅ‚em, że zrobiÄ™ tam krótkometrażowy film dokumentalny o problemach mÅ‚odych, polskich twórców gier niezależnych. ZnaÅ‚em już Bartka PieczonkÄ™ i RafaÅ‚a ZarÄ™bÄ™. StwierdziÅ‚em, że to wÅ‚aÅ›nie oni sÄ… interesujÄ…cymi bohaterami, bo jeszcze nie wydali swojej pierwszej gry. Dodatkowo na targach pojawiÅ‚ siÄ™ Piotr Iwanicki z SUPERHOT TEAM, Tom Grochowiak z MoaCube, chÅ‚opaki z Robot Gentleman, czyli można powiedzieć gwiazdy polskiej sceny indie. ChciaÅ‚em przeprowadzić z nimi szczere rozmowy, co siÄ™ udaÅ‚o i sprawiÅ‚o, że nagraÅ‚em ogromnÄ… ilość materiaÅ‚u. WróciÅ‚em do domu, przejrzaÅ‚em wywiady i niestety stwierdziÅ‚em, że to za maÅ‚o na film. LubiÄ™ żywy dokument, taki w którym wszystko dzieje siÄ™ tu i teraz, w którym opowieść prowadzona jest przez losy bohaterów. UznaÅ‚em zatem, że skoro Bartek i RafaÅ‚ koÅ„czÄ… grÄ™ to mogÄ™ na ich historii zbudować swój film, co sprawi, że bÄ™dzie miaÅ‚ bardziej dynamicznÄ… strukturÄ™.    

 

PogadaÅ‚em z nimi, przedstawiÅ‚em im swój pomysÅ‚, oni jakby trochÄ™ mnie zignorowali, bo nie wierzyli, że ten film w ogóle powstanie, a co za tym idzie nie przejmowali siÄ™ mnÄ… zbytnio. Na poczÄ…tku jeździÅ‚em gÅ‚ównie do RafaÅ‚a, bo Bartek mieszkaÅ‚ w Berlinie. PojawiaÅ‚em siÄ™ w Warszawie w prawie każdy weekend i dokumentowaÅ‚em jego pracÄ™. Na ponad miesiÄ…c przed premierÄ… wszyscy byli w stolicy wiÄ™c siedziaÅ‚em tam caÅ‚y czas i krÄ™ciÅ‚em. Tak to mniej wiÄ™cej wyglÄ…daÅ‚o....

 

OdpowiadajÄ…c na Twoje pytanie, czuÅ‚em, że ta historia jest o czymÅ› i o czymÅ› jeszcze. OczywiÅ›cie obrazuje chęć dążenia do speÅ‚niania marzeÅ„, ale jest też o zmianach, które na rynku gier niezależnych siÄ™ odbywajÄ…. Nie wszystko jest wprost powiedziane, pewne rzeczy sÄ… delikatnie wskazane, ale caÅ‚ość, jej celowość oraz uniwersalna historia odnoszÄ… siÄ™ także do problemów tej branży. 

 

 

Zaimponowali mi tym jak bÅ‚yskawicznie siÄ™ uczÄ…, jak sÄ… ambitni, ale też tym, że nie sÄ… odrealnieni. Twardo stojÄ… na ziemi i czuć w nich bardzo dużą determinacjÄ™. WiedziaÅ‚em, że zÅ‚ożoność bohaterów zwiÄ™kszy szansÄ™ na sukces filmu. Po drugie bardzo podobaÅ‚a mi siÄ™ ich gra pomimo, że jest dosyć prosta i nieco banalna w zaÅ‚ożeniu.

 

 

Nie wiem co byÅ‚o najważniejsze… traktujÄ™ ten film caÅ‚oÅ›ciowo, każdy element jest dla mnie bardzo ważny. 

 

 

Wszystkiego siÄ™ nauczyÅ‚em! Robić film przede wszystkim (Å›miech). Jestem debiutantem, nie mam szkoÅ‚y filmowej… także nauczyÅ‚em siÄ™ absolutnie wszystkiego, przede wszystkim montażu. Okres montowania filmu byÅ‚ niezwykle dÅ‚ugi i ciężki, to byÅ‚o 8, a tak naprawdÄ™ 12 miesiÄ™cy strasznej harówki. PracowaÅ‚em “w korpo”, przychodziÅ‚em do domu po 17 i montowaÅ‚em do pierwszej w nocy. DzieÅ„ w dzieÅ„ to samo, przez bity rok plus weekendy po 12 godzin. To jest dla mnie namacalna rzecz i najcenniejsza ze wszystkich, które wyniosÅ‚em. 

 

 

Tak, oni siÄ™ teraz ze mnie Å›miejÄ…, że jestem dokÅ‚adnie na takim etapie, o którym opowiada Wszystko z nami w porzÄ…dku. Czyli mam premierÄ™ filmu na różnych platformach i dla mnie też siÄ™ ( tu bym dodaÅ‚a sÅ‚owo "teraz") wiele okaże. PrzygotowaÅ‚em nawet plan “B”, “C” i “D” (Å›miech). 

 

 

Te emocje, które siÄ™ dziaÅ‚y w dniu premiery oraz dzieÅ„ przed... oni byli tak bardzo zestresowani i przejÄ™ci premierÄ…, która byÅ‚a przecież niezwykle dla nich ważna. Wiele od niej zależaÅ‚o w zwiÄ…zku z czym przestali na mnie zwracać uwagÄ™ i nie przebierali w sÅ‚owach. Dla mnie to byÅ‚o super, ponieważ gdy przestajesz siÄ™ przejmować kamerÄ… stajesz siÄ™ trochÄ™ bardziej naturalny. OczywiÅ›cie nie wierzÄ™ w takÄ… prawdÄ™ ostatecznÄ…, to jak jest film skonstruowany jest też w dużym stopniu mojÄ… wizjÄ…. RafaÅ‚ kiedy pierwszy raz zobaczyÅ‚ film, powiedziaÅ‚, że nie czuje siÄ™ komfortowo z faktem, że powstaÅ‚, ale trudno, tak wtedy byÅ‚o. 

 

MyÅ›lÄ™, że takim dodatkowym atutem tego filmu jest to, że nikt nie czuje siÄ™ oszukany, ani że rzeczywistość nie zostaÅ‚a przekÅ‚amana. Druga sprawa, spÄ™dziÅ‚em z nimi bardzo dużo czasu w zwiÄ…zku z czym zaczÄ™li oswajać siÄ™ ze mnÄ… i przyzwyczajać do obecnoÅ›ci kamery. WytÅ‚umaczyÅ‚em im również, że nie ma czegoÅ› takiego, że jestem u nich i nie nagrywam. Wszystko to co mówiÄ…, wszystko to co robiÄ…, sposób w jaki siÄ™ zachowujÄ…… to wszystko bÄ™dzie nagrane.

 

 

Tak, zdarzało mi się.

 

 

Nie, musiaÅ‚em im po prostu przypominać, że ja caÅ‚y czas nagrywam i nie ważne co powiedzÄ… może to być użyte w filmie. Z resztÄ… w scenach po napisach pokazujÄ™, że to też dla nich byÅ‚a trochÄ™ straszna i Å›mieszna zarazem sytuacja. 

 

 

Jest taka scena gdzie RafaÅ‚ mówi o tym kto finansuje ich firmÄ™. Nie zdradzamy tego oczywiÅ›cie, bo to spoiler (Å›miech). W trakcie pracy nad filmem zadaÅ‚em to pytanie pięć razy a RafaÅ‚ nie chciaÅ‚ o tym mówić. WiedziaÅ‚em, że pewne rzeczy we Wszystko z nami w porzÄ…dku chcÄ™ mieć i to wÅ‚aÅ›nie na nie naciskaÅ‚em. Ale tak generalnie to w przeszÅ‚oÅ›ci bardzo dużo pracowaÅ‚em z ludźmi, robiÅ‚em sporo tematów dokumentalnych, przez rok jeździÅ‚em w karetce pogotowia robiÄ…c reportaż, wiÄ™c mam spore doÅ›wiadczenie i nie muszÄ™ stosować jakiÅ› sztuczek. W filmowym dokumencie najważniejsza jest cierpliwość i obecność, te dwie rzeczy sprawiajÄ…, że zostaniemy nagrodzeni jako twórcy. 

 

 

Nie, to mógÅ‚by być film tak samo o tym jak otwierasz sklep dla zwierzÄ…t czy inny wÅ‚asny biznes. To tylko taki “branżowy lore”, ale ta esencja i istota filmu spokojnie mogÅ‚oby być przeniesiona na różne dziedziny. RozmawiaÅ‚em z innymi filmowcami i w porównaniu do ich doÅ›wiadczeÅ„, różnica jest taka, że ja pracujÄ™ sam. Tak naprawdÄ™ w wiÄ™kszoÅ›ci przypadków wystÄ™pujÄ… trzy osoby - operator, reżyser i dźwiÄ™kowiec lub operator i reżyser, który zajmuje siÄ™ także dźwiÄ™kiem. Tak jak wspomniaÅ‚em, byÅ‚em sam.

 

 

Nie, nie, takich sytuacji absolutnie nie byÅ‚o. Bardziej siÄ™ baÅ‚em tego czy z tego materiaÅ‚u, który zarejestrowaÅ‚em bÄ™dzie mógÅ‚ powstać film. Pierwsza sklejka i pierwsza wersja filmu miaÅ‚a miejsce po ponad 4 miesiÄ…cach montażu, w trakcie którego Wszystko z nami w porzÄ…dku dopiero siÄ™ klarowaÅ‚o. Jak siÄ™ jednak okazaÅ‚o moje wÄ…tpliwoÅ›ci nie miaÅ‚y pokrycia i udaÅ‚o siÄ™ dociÄ…gnąć projekt do koÅ„ca.

 

 

Od czasu pierwszej wersji byÅ‚o jeszcze kolejne 4 miesiÄ…ce poprawek. KonsultowaÅ‚em Wszystko z nami w porzÄ…dku z ogromnÄ… iloÅ›ciÄ… osób. Bardzo pomogÅ‚a mi (oprócz mojej żony, która daÅ‚a aż 3 strony poprawek) Agnieszka GliÅ„ska. Agnieszka jest montażystkÄ…, która niedawno pracowaÅ‚a nad “Atakiem paniki”, a wczeÅ›niej przy produkcjach Skolimowskiego (Jerzego Skolimowskiego dop. red.). Nie analizowaÅ‚a tego filmu na zasadzie “o tu możesz zrobić ciÄ™cie”, ale zadaÅ‚a mi 6 konkretnych pytaÅ„ i to w jaki sposób sam sobie na nie odpowiedziaÅ‚em miaÅ‚o ogromny wpÅ‚yw na ostateczny obraz filmu. KonsultowaÅ‚em siÄ™ także z Leszkiem Dawidem, który zrobiÅ‚ “JesteÅ› Bogiem” o Paktofonice. Zebranie od tego grona ciepÅ‚ych sÅ‚ów byÅ‚o dla mnie bardzo znaczÄ…ce. Warto podkreÅ›lić również jak przyjÄ…Å‚ mnie Multilab, czyli profesjonalne studio, które “robi kolory”. To tak naprawdÄ™ dziÄ™ki ich wsparciu, w tym Marcina Lecha, który byÅ‚ wtedy dyrektorem, Wszystko z nami w porzÄ…dku wyglÄ…da tak jak wyglÄ…da. Kolor korekcja i kolor grading kosztuje, a ich pomoc przeÅ‚ożyÅ‚a siÄ™ na niższÄ… cenÄ™ usÅ‚ugi, którÄ… byÅ‚em w stanie zapÅ‚acić.

 

Etap festiwalowy byÅ‚ wyjÄ…tkowo krótki. Z reguÅ‚y filmy na festiwalach prezentuje siÄ™ nawet przez póÅ‚tora roku, ja skróciÅ‚em ten okres do 7/8 miesiÄ™cy i co ważne Wszystko z nami w porzÄ…dku cieszyÅ‚o siÄ™ dobrym przyjÄ™ciem. Dwie nagrody w Stanach, w tym jedna na Comic Conie w Miami, byÅ‚em z filmem na najwiÄ™kszym rosyjskim festiwalu filmów dokumentalnych. OtrzymaÅ‚em nawet pochwaÅ‚y od dyrektorki festiwalu, która nie lubi gier. Serio, powiedziaÅ‚a że wrÄ™cz nie znosi gier komputerowych, ale ten film po prostu jest o ludziach i to jest w nim Å›wietne. 8 miÄ™dzynarodowych festiwali mówi jasno, że jest okej.

 

 

Nie, bo to też nie byÅ‚ pierwszy raz kiedy patrzyÅ‚em na ten proces od wewnÄ…trz. Już przed zrobieniem tego filmu miaÅ‚em doÅ›wiadczenie w dokumentowaniu gamedevu. ByÅ‚em z twórcami Beat Copa przez caÅ‚y 3-letni etap powstawania gry. To dziÄ™ki zbieraniu doÅ›wiadczeÅ„ podczas filmowania Maćka MiÄ…sika, Wszystko z nami w porzÄ…dku mogÅ‚o tak siÄ™ udać.

 

 

Tak, ale to nie bÄ™dzie film o tym jak powstawaÅ‚ Beat Cop. Zamierzam skupić siÄ™ na ludziach, którzy tworzyli Wiedźmina 1 i to bÄ™dzie zdecydowanie film o nich. Tak naprawdÄ™ sam Wiedźmin odegra w nim marginalnÄ… rolÄ™, takÄ… mam nadziejÄ™. Póki co ten projekt powstaje i nie mogÄ™ nic wiÄ™cej mówić, bo to rzecz, która jest bardzo pÅ‚ynna. 

 

 

Dużo pracowaÅ‚em na tym, aby film byÅ‚ uniwersalny. Jak koÅ„czysz projekt, to możesz w pewnym sensie sterować jego wydźwiÄ™kiem, gÅ‚ównie poprzez montaż. StaraÅ‚em siÄ™, aby Wszystko z nami w porzÄ…dku byÅ‚o dostÄ™pne dla ludzi spoza branży. To jest jedna istotna rzecz, a druga bardzo ważna to skonstruowanie go tak, aby nie byÅ‚ pÅ‚ytki dla ludzi, którzy siedzÄ… w temacie, dla graczy, dla twórców. OczywiÅ›cie w warstwie informacyjnej ta produkcja w pierwszej części jest trudna do zrozumienia, pojawia siÄ™ bardzo dużo branżowych okreÅ›leÅ„. Mimo to w warstwie emocjonalnej jest Å›wietnie rozumiany przez osoby, które nigdy nie widziaÅ‚y żadnej gry na oczy. Co wiÄ™cej, film jest dobrze odbierany przez kobiety, co byÅ‚o dla mnie zaskoczeniem, obawiaÅ‚em siÄ™, że pojawi siÄ™ pewnego rodzaju bariera. 

 

Oczywiście nie da się wszystkich zadowolić, ale dla mnie efekt jest satysfakcjonujący. Film ani nie jest niedostępny, ani też powierzchowny.

 

 

Wydaje mi siÄ™, że oni sÄ… naprawdÄ™ pozytywnym przykÅ‚adem. To dwójka goÅ›ci, która nigdy nie robiÅ‚a gier, nigdy. Nie majÄ… żadnego doÅ›wiadczenia w tej branży, rzucajÄ… siÄ™ na gÅ‚Ä™bokÄ… wodÄ™, robiÄ… projekt bardzo prosty, ale wiedzÄ…, że wiÄ™kszego by nie ukoÅ„czyli. OrganizujÄ… sobie PR, gra jest dobra, dostajÄ… wsparcie z branży, ludzie grajÄ…c na targach w Lichtspeera mówiÄ…, że jest Å›wietny! Co wiÄ™cej, mimo tego, że Lichtspeer na poczÄ…tku siÄ™ nie sprzedaÅ‚, to oni siÄ™ nie poddali i cisnÄ™li dalej. Teraz kiedy wyszedÅ‚ na Androida, iOS-a i Switcha wszystko wyglÄ…da zupeÅ‚nie inaczej. Już robiÄ… kolejnÄ… grÄ™, studio zatrudnia dodatkowe dwie osoby, wiÄ™c jest nieźle. Mam też takie wrażenie, że oni majÄ… niezwykle trafne i dobre przemyÅ›lenia o branży co może sprawić, że odniosÄ… duży sukces prÄ™dzej czy później. Nie widzÄ™ innej możliwoÅ›ci, sÄ… po prostu za dobrzy. Mimo, że kiedy patrzysz na Lichtspeera to trochÄ™ tego nie widzisz. Wystarczy posÅ‚uchać panelu Bartka Pieczonki na YouTube’ie Digital Dragons i zwrócić uwagÄ™ na to co mówi i jakÄ… ma refleksjÄ™. Opowiada w nim dlaczego siÄ™ nie udaÅ‚o, co zrobili źle i jak wpÅ‚ynie to na ich sposób tworzenia kolejnej gry. To jest absolutnie niezwykÅ‚e. 

 

 

Bartek mówi o tym, ale to jest refleksja, która na tym etapie (późnym) nic już nie zmieni. Jak widzisz, na Steam gra siÄ™ nie sprzedaÅ‚a, ale na Switch i mobilkach przyzwoicie siÄ™ rozeszÅ‚a i teraz sÄ… zadowoleni. Problemem byÅ‚o to, że celowali w Steam i poczÄ…tkowo to byÅ‚o dla nich istotne. To trochÄ™ tak, że nie widzieli innej drogi dla siebie. Jednak wraz z doÅ›wiadczeniem i rzeczami które przeżyli horyzonty siÄ™ rozszerzajÄ….

 

 

Wiesz co, nie wiem, raczej staram siÄ™ tym filmem zadawać pytania, aniżeli na nie odpowiadać. [Chwila zastanowienia] Rynek twórców gier niezależnych to koszmar, po prostu gier wychodzi mnóstwo i wcale nie jest tak kolorowo. OczywiÅ›cie pojawia siÄ™ ogrom beznadziejnych produkcji, peÅ‚no studiów upada, ale upadajÄ… też ekipy w których widać potencjaÅ‚ i umiejÄ™tnoÅ›ci do wykorzystania tego medium w konkretny sposób. TrochÄ™ jak w ruletce, nie wiadomo do koÅ„ca jak zrobić to dobrze, jak sprawić aby gra siÄ™ udaÅ‚a, a jej sukces przeÅ‚ożyÅ‚ siÄ™ na sprzedaż. To jest też dominanta rynków wschodzÄ…cych, branża gier jest rynkiem mÅ‚odym i zanim siÄ™ ustatkuje minie sporo czasu. Mam szczerÄ… nadziejÄ™, że ten film da twórcom trochÄ™ do myÅ›lenia. Może trochÄ™ dokÅ‚adniej przeanalizujÄ… swoje projekty i bÄ™dÄ… Å›wiadomiej do nich podchodzić. 

 

 

Powiem tak, nie czuÅ‚em, aby kontakt z graczami byÅ‚ do czegokolwiek potrzebny (w kontekÅ›cie filmu). Etap targowy (gdzie chÅ‚opaki zbierali uwagi od graczy) byÅ‚ bardzo dÅ‚ugi, a w filmie jest tylko szczÄ…tkowo pokazany. 

 

Co do szacunku to uważam, że trochÄ™ brakuje myÅ›lenia, że za grÄ… stoi czÅ‚owiek. Z drugiej strony sprzedajesz jakiÅ› produkt i ten produkt musi po prostu bronić siÄ™ sam. Trzeba mieć “twardÄ… dupÄ™”, aby móc przebić siÄ™ przez krytykÄ™, przez hejt i bezsensowne rzeczy, aby skupić siÄ™ na tym co jest wartoÅ›ciowe. Twórca absolutnie każdego dzieÅ‚a musi zmagać siÄ™ z krytykÄ…, może siÄ™ okazać, że jego wizja jest Å›wietna lub zupeÅ‚nie beznadziejna i nie doczeka siÄ™ uznania nigdzie. Z tÄ… rzeczywistoÅ›ciÄ… ciężko jest mi polemizować i walczyć. Tak naprawdÄ™ rolÄ… krytyka nie jest podziÄ™kowanie twórcy za trud jaki poniósÅ‚. Opinia krytyka, tak mi siÄ™ wydaje, powinna być oceniana jako odciÄ™ta od twórcy. OczywiÅ›cie każdÄ… krytykÄ™ odbiera siÄ™ emocjonalnie. WedÅ‚ug mnie trzeba robić wszystko najlepiej jak siÄ™ potrafi. Trudno, cierpiÄ… ludzie… ale czasami dziÄ™ki konstruktywnym uwagom nie popeÅ‚nia siÄ™ bÅ‚Ä™dów. Niektórzy uwagi traktujÄ… jak nauczkÄ™, z której sÄ… w stanie wyjść z tarczÄ…, inni z kolei zupeÅ‚nie siÄ™ nie przejmujÄ… i dalej robiÄ… swoje.