Recenzja mini serialu HBO Czarnobyl - pamięć, poświęcenie i heroizm

26 kwietnia 1986 roku w elektrowni jÄ…drowej w Czarnobylu na Ukrainie wybuchÅ‚ reaktor jÄ…drowy. Swój przerażajÄ…cy, tragiczny, odczuwalny po dziÅ› dzieÅ„ poczÄ…tek, miaÅ‚a jedna z najwiÄ™kszych katastrof XX wieku. Prawda o niej skrywana byÅ‚a przez lata i choć wiele zostaÅ‚o już wyjaÅ›nione i przekazane Å›wiatu, to zapewne mnóstwo faktów nie dane nam bÄ™dzie poznać nigdy. Wielu ofiarom czarnobylskiej tragedii, ich walce, heroizmowi i poszanowaniu prawdy, do tej pory nie poÅ›wiÄ™cono należytej uwagi. W hoÅ‚dzie pamiÄ™ci czynom nie tylko garstki ludzi próbujÄ…cych ratować to co byÅ‚o możliwe do uratowania, w chÄ™ci niesienia prawdy i pamiÄ™ci tego wydarzenia, stacja HBO wypuÅ›ciÅ‚a piÄ™cioodcinkowy mini serial Czarnobyl. Musicie jednak wiedzieć, że nie jest to produkcja dokumentalna, miesza bowiem prawdÄ™ z fabularnÄ… wizjÄ… twórców, Å‚Ä…czy rzeczywiste wydarzenia i osoby z wymyÅ›lonÄ… przez autorów scenariusza fikcjÄ…, bÄ™dÄ…c jednoczeÅ›nie serialem o czÅ‚owieczeÅ„stwie, ludziom i ich ofiarnoÅ›ci poÅ›wiÄ™conym, przy tym Å›wietnie zrealizowanym i niesamowicie wciÄ…gajÄ…cym.

 

Jest rok 1986, ciepÅ‚y koniec kwietnia. W elektrowni jÄ…drowej w Czarnobylu wybucha reaktor jÄ…drowy, uszkodzony zostaje jego rdzeÅ„ i na zewnÄ…trz wydostaje siÄ™ ogrom promieniotwórczego pierwiastka, który stanowi Å›miertelne zagrożenie. Na teren obiektów zostaje wysÅ‚anych dwoje delegatów, którzy majÄ… zbadać rzeczywisty stan zagrożenia, który ze strony wÅ‚adz jawi siÄ™ jedynie jako drobna, niewiele znaczÄ…ca awaria o maÅ‚ym radioaktywnym zasiÄ™gu. Dwoje wysÅ‚anników to wicepremier Borys Szczerbina oraz naukowiec Walerij Legasov. To co zastanÄ… na miejscu w Czarnobylu, rzutować bÄ™dzie nie tylko na zdrowie i życie pracowników samej czarnobylskiej elektrowni, ale i mieszkaÅ„ców pobliskiego miasteczka Prypeć, okolicznych miast, a nawet paÅ„stw sÄ…siadujÄ…cych. Rozpoczyna siÄ™ wiÄ™c walka o każdÄ… minutÄ™, o każdÄ… sekundÄ™. Potyczka z czasem i wielkÄ… jÄ…drowÄ… siÅ‚Ä… przypÅ‚acona życiem zwykÅ‚ych ludzi, Å›wiadomie, ale nie tylko.... 

 

Zmagania z samym sobÄ…, ze swoimi przekonaniami, odpuszczenie wÅ‚asnego dobra kosztem dobra ogóÅ‚u, zdolność i konieczność poÅ›wiÄ™ceÅ„, takie przesÅ‚anie zdaje siÄ™ nieść warstwa fabularna tejże zaskakujÄ…co dobrej produkcji HBO. Po nieudanym ostatnim sezonie Gry o Tron, stacja podniosÅ‚a siÄ™ z kolan oddajÄ…c widzom zupeÅ‚nie inny rodzaj kina, odmiennÄ… dramaturgiÄ™, bo tym razem czerpiÄ…cÄ… z prawdy historycznej, z wydarzeÅ„, które rzeczywiÅ›cie miaÅ‚y miejsce. 

 

Nie jest to zapewne przekaz prosty, bo choć wiele osób, jak choćby ja sama, miaÅ‚y okazjÄ™ wspomniane wydarzenia pamiÄ™tać, to czas nie stoi w miejscu, a nowe pokolenia znajÄ…  katastrofÄ™ w Czarnobylu  jedynie z historycznych przekÅ‚adów i takich też informacji. Ja natomiast jestem w stanie odnieść siÄ™ do katastrofy bardziej realnie, wspomnieniowo i  osobiÅ›cie. Jestem bowiem przedstawicielem spoÅ‚eczeÅ„stwa, które ciÄ…gle czuje w ustach metaliczny, cierpko - gorzki smak pÅ‚ynu Lugola, który podano nam do wypicie celem zapobiegniÄ™cia wchÅ‚aniania przez organizm radioaktywnego izotopu jodu. Ten ohydny pÅ‚yn piÅ‚ każdy Polak do siedemnastego roku życia, bo tak zdecydowaÅ‚y wÅ‚adze, choć PolskÄ™ a Czarnobyl na Ukrainie dzieli wiele kilometrów. Skutki promieniowania mogÅ‚y wiÄ™c być znaczÄ…ce na wielkim obszarze, nie tylko Ukrainy, ale paÅ„stw z niÄ… graniczÄ…cych. Na szczęście skoÅ„czyÅ‚o siÄ™ jedynie na strachu, ale pomyÅ›lcie co dziaÅ‚o siÄ™ w samym Czarnobylu i przylegÅ‚ej do niego Prypeci. 

 

 

To jak sytuacja wyglÄ…daÅ‚a oraz jak mogÅ‚a wyglÄ…dać, bo przypominam, tytuÅ‚ nie jest produkcjÄ… historycznÄ…, ani tym bardziej dokumentalnÄ…, jest czerpaniem z prawdy historycznej, obrazowaniem tragedii i skutków kontaktu z radioaktywnoÅ›ciÄ…, przedstawia wÅ‚aÅ›nie serial Czarnobyl. Jest też produkcjÄ… o ludziach, psychologicznym portretem zachowaÅ„, od pogodzenia siÄ™ z faktem dramatu, po heroizm i wiarÄ™ w sÅ‚uszność decyzji, czÄ™sto nieÅ‚atwych, czasami niezgodnych z przekonaniami, także z ustrojem i doktrynami wÅ‚adzy. To także filmowy rodzaj spojrzenia na konsekwencje dziaÅ‚aÅ„ instytucji sprawczych, w tym przypadku paÅ„stwa, które tak wÅ‚aÅ›ciwie możemy sobie dopasować do każdej życiowej sytuacji czy każdej instytucji. Łatwiej jest zrozumieć zÅ‚ożoność, czasami durnych decyzji, czÅ‚owiekowi, widzowi, który żyÅ‚ w czasach Å›wietnoÅ›ci ZSRR, dla mÅ‚odego pokolenia zaÅ›, urodzonego w demokracji, wydarzenie to jest tylko historiÄ…, czymÅ› o czym może przeczytać lub posÅ‚uchać, obejrzeć. Może siÄ™ zdawać, że serial jest nagonkÄ… na rozwój elektrowni jÄ…drowych czy piÄ™tnowaniem polityki, w takim czy innym wymiarze. Wiemy jednak, z wypowiedzi Craiga Mazina, twórcy serialu, że swym dzieÅ‚em nie chce on straszyć wspóÅ‚czesny Å›wiat energetykÄ… jÄ…drowÄ…, nie leży w jego zamiarze krytykowanie jakiegokolwiek ustroju politycznego. Chce wytknąć i sam to przyznaje, kÅ‚amstwa, chce pokazać w serialu Czarnobyl jak ważna jest prawda, jak istotna jest konstruktywna krytyka, która punkt po punkcie wytyka bÅ‚Ä™dy, by te w porÄ™ mogÅ‚y zostać naprawione. 

 

Serial w części pokrywa siÄ™ z prawdÄ™, podkreÅ›lajÄ…c i nie kryjÄ…c tego faktu w podcaÅ›cie, w ostatnim odcinku, a tych jak wspomniaÅ‚am jest pięć. Autorzy wyszczególniajÄ… jakie sytuacje naprawdÄ™ miaÅ‚y miejsce, jakie osoby w rzeczywistoÅ›ci byÅ‚y w tym czasie istotne, jakie żyjÄ… do dziÅ›, a jakie straciÅ‚y życie krótko po katastrofie. Twórcy jasno przyznajÄ… siÄ™ do niezgodnoÅ›ci historycznej, podyktowanej zapewne kierowaniem siÄ™ telewizyjnymi prawami majÄ…cymi na celu budowanie odpowiedniego napiÄ™cia, które jest wykreowane jest tu iÅ›cie mistrzowsko. 

Czarnobyl to podkrÄ™cajÄ…cy nastrój tragizmu, dramat, który równie dobrze można okreÅ›lić jako thriller, zważywszy na jakoÅ› i ilość trzymajÄ…cych w napiÄ™ciu scen i trafność oraz mistrzowski pietyzm realizacji. Mnóstwo scen jest tak dopracowanych, że albo wciska w fotel, napawa lÄ™kiem, albo wywoÅ‚uje stan zadumy i swoistego osÅ‚upienia, doprowadzajÄ…cego do stanu, w którym nie jesteÅ›my w stanie wydobyć z siebie sÅ‚owa. To jedna z takich produkcji, o której nie sposób zapomnieć. Nie jest to serial, który po obejrzeniu wymazuje siÄ™ z pamiÄ™ci. O nim siÄ™ dyskutuje, o nim siÄ™ pisze, wspomina i mimo zarzutów o historyczne przekÅ‚amanie, zwyczajnie siÄ™ nim zachwyca. 

 

Nie jest to jednak produkcja Å‚atwa. Nie jest taka z wielu przyczyn, miÄ™dzy innymi z powodu sytuacji ludzi dotkniÄ™tych strasznÄ…, peÅ‚nÄ… niewyobrażalnego cierpienia Å›mierciÄ…. Z przeÅ›wiadczenia i Å›wiadomoÅ›ci ludzi uczestniczÄ…cych w zatrzymaniu skutków eksplozji, którÄ… widz od razu zostaje dotkniÄ™ty, nieuchronnoÅ›ci chorób zwiÄ…zanych z dziaÅ‚aniem zabójczych dla zdrowia radioaktywnych promieni. Znamienna zdaje siÄ™ być także niewiedza mieszkaÅ„ców radujÄ…cych siÄ™ piÄ™knym widokiem nocnego nieba, dzieci bawiÄ…cych i podskakujÄ…cych w chmurze radioaktywnego pyÅ‚u, czy przyjmujÄ…cych z radoÅ›ciÄ… krople chÅ‚odzÄ…cego deszczu, tak naprawdÄ™ niosÄ…cego okrutnÄ… Å›mierć, wywoÅ‚anÄ… chorobÄ… popromiennÄ…. To poczucie, że oni tego nie wiedzÄ…, a my widzowie tak, staje siÄ™ tak dojmujÄ…ce, że wypeÅ‚nia każdy skrawek umysÅ‚u, i każdÄ… myÅ›l. 

 

 

Czarnobyl to także filmowe, serialowe dzieÅ‚o nastawione na ludzi i ku ludziom skierowane, wiÄ™c nie mogÅ‚o w nim zabraknąć charyzmatycznych postaci, wÅ›ród których znalazÅ‚y siÄ™ te autentyczne, jak Valery Legasov grany przez Jareda Harrisa czy Boris Shcherbina, w którego wcieliÅ‚ siÄ™ Stellan Skarsgård. SÄ… też osoby, które zostaÅ‚y wplecione do serialu celem uczczenia pamiÄ™ci i hoÅ‚dowania prawdzie, dla uhonorowania wszystkich tych, którzy walczyli i poÅ›wiÄ™cali zdrowie, wolność i życie w imiÄ™ niepodważalnej, jedynie sÅ‚usznej racji, jakÄ… jest prawda. TakÄ… osobÄ… w serialu Charobyl jest Ulana Khomyuk, postać fikcyjna, biaÅ‚oruski naukowiec, grana przez Emily Watson. 

 

Czarnobyl to kolejna udana produkcja stacji HBO, doskonale przyjÄ™ta zarówno przez widzów, jak i recenzentów, poruszajÄ…ca bardzo poważny temat, ostrzegajÄ…ca i wytykajÄ…ca zakÅ‚amanie lub ukrywanie prawdy. Dobra praca aktorska, której zarzuca siÄ™ jednak jÄ™zykowÄ… niespójność, czyli brak rosyjskiej wersji jÄ™zykowej czy choćby rosyjskiego akcentu, rewelacyjne zrealizowane zdjÄ™cie, wartka narracja i wierne odtworzenie czasów schyÅ‚ku lat 80-tych ubiegÅ‚ego wieku. To wszystko skÅ‚ada siÄ™ na kilkugodzinny seans w doskonaÅ‚ym stylu, który warto sobie zaprezentować, bez wzglÄ™du czy jest siÄ™ osobÄ… już dojrzaÅ‚Ä… czy dopiero wchodzÄ…cÄ… w dorosÅ‚ość. Zdecydowane i mocne 9/10!